Natuurlijke tips voor een gezonde lever

Eet je lever gezond, ontgiftigen en een lever detox
E en avond borrelen met alcohol op de planning? Met de juiste maaltijd kun jij jouw lever voorbereiden op een paar glazen wijn of bier. Hier vind je de "ins and outs" over de lever, ontgiften, detoxen en de ideale leverlunch.
Wine 3219845 640

“Vanavond gaan we met z’n allen het café in. Wat gaan we vanmiddag eten om je lever optimaal voor te bereiden op wat glazen wijn of bier?” Deze verrassende vraag stelde onze docent ons tijdens een dag die geheel gewijd was aan de lever. Ik vond de vraag verrassend omdat die impliceert dat een gezonde lever dus best af en toe wat alcohol kan verwerken. En ik hou wel van een goed glas wijn… Maar goed, voordat ik de perfecte leverlunch-voor-een-avondje-uit uit de doeken doDe lever is een groot orgaan van wel anderhalve kilo waarin een groot aantal (voedings)stoffen worden omgezet, afgebroken, opgeslagen en geproduceerd. De lever heeft dan ook een grote rol in het handhaven van de homeostase* in je lichaam. Belangrijke taken van de lever zijn ontgiften van lichaamsvreemde stoffen (detoxificatie), productie van gal, omvorming van voedingsstoffen in bioactieve substanties (biotransformatieproces), regulering van de samenstelling van je bloed en opslag van glycogeen (‘reserve-suiker’), allerlei mineralen (onder andere ijzer) en vitamines A en B. Er is veel te vertellen over de lever, in deze blog focus ik me op allerlei interessante wetenswaardigheden rond het ontgiftingsproces.  e, eerst meer over deze ingenieuze chemische fabriek.   


 

Carrot juice 1623157 640

Sapvastkuur: alléén bij een gezonde lever 
Het ontgiftingsproces is ingewikkeld en verloopt in fasen. Je lever kan namelijk niet zomaar ongewenste stoffen uitscheiden via je uitscheidingsorganen (nieren, darmen, huid en longen); hij zal ze eerst – met behulp van tal van enzymen – water- en vetoplosbaar moeten maken. Het gaat trouwens om allerlei soorten stoffen, zoals schadelijke (die afkomstig zijn van de stofwisseling, o.a. ammoniak), lichaamsvreemde (denk aan medicijnen, e-nummers en genotmiddelen) en overtollige stoffen (bijvoorbeeld hormonen).   Stoffen waar je lever - om wat voor reden dan ook - geen raad mee weet, slaat hij op in je vet. Die giftige stoffen blijven in principe rustig in je vet zitten, totdat je je vetcellen aanspreekt, zoals bijvoorbeeld tijdens een kuurtje sapvasten. Dan komen de in je vet opgeslagen giftige stoffen weer vrij. Let op, voor een geslaagde sapvastkuur is dus een absolute voorwaarde dat je lever ‘in goeden doen’ is, want die krijgt de vrijgekomen giftige stoffen (alsnog) te verwerken. 
Maar… hoe weet je of je lever in goede doen is? Om dit uit te zoeken zijn belangrijke vragen: kun je tegen vet eten? (Iedereen kan tegen vet eten als de lever voldoende gal produceert.) Kun je zonder probleem wat alcohol drinken? (Normaal gesproken kan een gezonde lever prima enkele glazen wijn aan.) Andere mogelijke symptomen van een verstoorde leverfunctie zijn: pijn in de leverstreek, een opgeblazen gevoel, moeheid, een beslagen witte tong, een bittere smaak, overal jeuk, eczeem, haaruitval en roos.   

Invloed van insulineresistentie op je lever 
Mocht uit bovenstaande vragen blijken dat de lever niet in optimale doen is, dan zal een orthomoleculair therapeut als eerste kijken of er wellicht sprake is van insulineresistentie (kortweg: de glucose komt niet goed in je de mitochondriën van je cellen aan**). Dat lijkt misschien een wat vergezochte relatie, maar glucose is een van de belangrijkste energiebronnen voor je lijf en je lever speelt een grote rol om het glucose-aanbod op het gewenste peil te houden in je bloed (niet te veel, maar vooral ook niet te weinig). Hiertoe kan de lever onder invloed van allerlei hormonen (o.a. insuline, adrenaline en cortisol) verschillende suikerstofwisselingsreacties uitvoeren. Zo zet de lever met behulp van insuline glucose om in glycogeen, zodat we - van oudsher - altijd een voorraadje energie paraat hadden voor een fight/flight-reactie bij acuut gevaar (de adrenalineshot). En mochten die reserves onverhoopt toch uitgeput raken, bijvoorbeeld bij langdurige inspanning, een groot trauma of - daar is-ie – insulineresistentie, dan kan de lever onder invloed van cortisol zelfs nieuwe glucose aanmaken uit andere grondstoffen, zoals vet- en aminozuren. Dit proces heet gluconeogenese en is evolutionair gezien dermate belangrijk dat het voorrang krijgt op andere functies van de lever, zoals ontgifting en het omvormen van voedingsstoffen. Kort samengevat kan een lever zijn andere – toch ook megabelangrijke - taken niet meer goed uitvoeren als de gluconeogenese (nieuwvorming van glucose) steeds ‘aan’ staat.     
Mocht dit spelen, dan is een belangrijke vervolgvraag: hoe temper je die gluconeogenese-activiteit van je lever? Het antwoord ligt in het geval van insulineresistentie bij een ander orgaan: de pancreas (alvleesklier). In mijn vorige blog beschreef ik al dat insulineresistentie minder makkelijk op de loer ligt als je zo nu en dan een flink maal eet en dan een aantal uur (vier tot zes) niets. Daar is je pancreas namelijk op gemaakt: hij zal dan steeds precies genoeg insuline maken om de aangeboden glucose goed te verwerken. En dat ritme in maaltijden is dus niet alleen goed voor je pancreas, maar heeft als bijkomende bonus dat je lever zich niet buitensporig druk hoeft te maken over je bloedsuikerspiegel, maar wat de glucose-voorziening betreft alleen in actie hoeft te komen als dat écht nodig is. 
 

 

Smoothie 1724713 640

De ideale detox 

Kies voor groenten- in plaats van fruitsap


Voor een verantwoorde sapvastkuur (uiteraard ervan uitgaande dat je lever in goede doen is) doe je er beter aan om te detoxen met groenten- dan met vruchtensap (fruit bevat veel natuurlijke suikers). Maar… - in lijn met het voorgaande misschien niet geheel onverwacht - de beste detoxtip is wellicht: eet even helemaal niet. Bij mijn opleiding wordt dit intermittent fasting genoemd, en die is al succesvol vanaf twaalf uur niet eten (de nacht meegerekend!) en zeventien maaltijden per week. Dat laatste lijkt misschien weinig, maar als je eenmaal lekkere gerechten maakt die goed verzadigen, dan taal je de uren erna ook niet naar eten (dat is in ieder geval mijn ervaring). En nogmaals: zo schep je de optimale omstandigheden voor zowel de pancreas als je lever om optimaal hun werk te kunnen doen, zowel tijdens een sapvastkuur, als in het ‘gewone’ dagelijks leven. 




Welke voeding in elke fase van ontgifting? 
Voordat ik eindig met de perfecte leverlunch voor een avondje stappen iets meer over de verschillende fasen van ontgiften en welke nutriënten hiervoor nodig zijn.   

Fase 1 – Hydroxilering In deze fase van hydroxylering maakt de lever allerlei ongewenste stoffen onschadelijk door ze wateroplosbaar te maken, waarna ze worden uitgescheiden via urine, adem en zweet. De rest wordt voorbewerkt voor fase 2 (of indien je lever er niet mee uit de voeten kan: opgeslagen in je vetweefsel). Antidepressiva vormen trouwens een verhaal apart: ze remmen namelijk de werking van CYP’s, waardoor je deze medicijnen niet kunt ontgiften zolang je ze slikt. Iemand die deze medicijnen slikt kan dus beter even geen sapvastkuur doen.   In fase 1 zijn vele enzymen actief, CYP’s (cytochroomP450) genaamd. CYP’s hebben nogal wat voedingsstoffen nodig om goed hun werk te kunnen doen: onverzadigde vetzuren (met name EPA, DHA en AA), B-vitamines (B2, B3, B6, foliumzuur en B12), aminozuren en selenium. Overigens: tijdens het hydroxilatieproces komen vrije radicalen vrij, die in fase 3 worden aangepakt. En fase 1 mag niet sneller verlopen dan fase 2, want dan ontstaan onnodig veel vrije radicalen.   

Fase 2 – Conjugatie Deze fase van conjugering (kortweg: ongewenste stoffen binden aan andere stoffen om ze uit te kunnen scheiden) kent voor de verdere verwerking van allerlei ongewenste stoffen een aantal ingenieuze transformatieprocessen. Een belangrijk proces is de glutathionconjungatie: hierbij bindt glutathion zich aan vetoplosbare toxines (o.a. zware metalen, pesticiden, alcohol, koffie en paracetamol) om ze wateroplosbaar te maken. Hiervoor is véél glutathion (een tripeptide, opgebouwd uit de aminozuren cysteïne, glycine en glutaminezuur) nodig. Te weinig glutathion leidt tot te veel toxines en dat geeft schade aan je lever.   Fase 2 heeft – net als fase 1 - behoefte aan veel verschillende micronutriënten: alle B-vitaminen, veel aminozuren, waaronder de bouwstenen voor glutathion, en de mineralen magnesium, mangaan, zink, molybdeen, ijzer en koper. 

Fase 3 – Vrije radicalen ontgifting Een vrije radicaal is in feite een soort negatief geladen pacman die wil neutraliseren, maar alles stuk maakt waar hij zich aan vastklampt. Ontgifting van die vrije radicalen (die in fase 1 zijn ontstaan) doe je met antioxidanten, zoals vitamine A, C, E, selenium, zink en glutathion. Echter: zodra bijvoorbeeld vitamine C een vrije radicaal vangt, wordt hij zelf een vrije radicaal. Hij zal dan zo snel mogelijk op zoek gaan naar glutathion, om de vrije radicaal daar af te leveren. Ook hier speelt glutathion dus een centrale rol! 
 

 

Maak een lekkere salade met spinazie

De perfecte leverlunch 
Het zal je niet verbazen dat op een optimaal levermenu zoveel mogelijk aminozuren, B-vitamines en mineralen staan. 
Oftewel: maak een lunch met vis, ei en diverse groenten. Ik ben natuurlijk nog in de leer, maar met onderstaande ingrediënten heb je volgens wel een perfecte leverlunch te pakken: 
·      Stukje vis (bijvoorbeeld forel of kabeljauw) met amandelschaafsel  
·      Roerbakschotel met prei, wortel en knoflook 
·      Salade van verse spinazie, gekookt ei, avocado en bieslook, rijkelijk besprenkeld met olijfolie en citroensap

En… natuurlijk veel plezier toegewenst op je avondje stappen   
 

* Homeostase houdt in dat je lichaam constant in de weer is om een heel rijtje homeostatische evenwichten in balans te houden: je lichaamstemperatuur, pH-waarde (zuur/base-evenwicht in je voeding), bloedsuikerhuishouding, het ATP-gehalte in je cellen, Ion- en stikstofhuishouding en de vloeibaarheid van je celmembranen.

 

 

Altijd al benieuwd geweest wat je allemaal leert op de opleiding Orthomoleculaire Voedingsleer? Gastblogger Margot Lodewijk volgt deze opleiding en deelt in deze terugkerende column met ons de nieuwste inzichten. Deze keer gaat het over de lever: van de ideale sapvastkuur tot de perfecte leverlunch.  

Health & Food

Lees ook